THE EDUCATIONAL ENVIRONMENT OF A LYCEUM WITH ENHANCED MILITARY AND PHYSICAL TRAINING AS A FACTOR IN FORMING THE CIVIC AND PATRIOTIC POSITION OF LYCEUM STUDENTS UNDER THE CONDITIONS OF THE RUSSIAN-UKRAINIAN WAR

Authors

DOI:

https://doi.org/10.34142/23128046.2026.60.21

Keywords:

educational environment, lyceum with enhanced military and physical training, lyceum students, civic and patriotic position, civic and patriotic education, national-patriotic education, military-patriotic education, integrated course “Defence of Ukraine”, war veterans, national identity, civic identity, defence consciousness, national resistance, russian-Ukrainian war

Abstract

The article theoretically substantiates the role of the educational environment of a lyceum with enhanced military and physical training in forming the civic and patriotic position of lyceum students in the context of the russian-Ukrainian war. The relevance of the study is determined by the need to integrate civic, national-patriotic and military-patriotic education of students, as well as to develop Ukrainian national and civic identity, defence consciousness, civic responsibility, critical thinking and readiness to act in the interests of the state. The purpose of the article is to reveal the educational environment of a military-oriented lyceum as an integrated pedagogical system in which educational content, military and physical training, historical and memorial work, socially useful practice, information security, reflection and veteran mentoring interact as mutually reinforcing factors of educational influence. The methodological basis of the study includes analysis of scientific literature, legal and regulatory analysis, systematisation, generalisation, comparative-pedagogical analysis and structural-functional analysis. It is substantiated that the integrated course “Defence of Ukraine” serves as the content-related and practical core of civic-patriotic and military-patriotic education, as it combines knowledge about national security and state defence with practical skills necessary for responsible behaviour under modern threats. Special attention is paid to the involvement of war veterans in teaching the course “Defence of Ukraine” as a factor that strengthens the practical orientation, value-based content and educational potential of the learning process. Five key components of the lyceum educational environment are identified: value-identification, educational-content, military-applied and physical, social-practical and mentoring, and information-reflective components. The article concludes that the effectiveness of forming the civic and patriotic position of lyceum students depends on the integrity, systematic character and practical orientation of the educational environment, as well as on the institution’s ability to develop not declarative patriotism, but conscious civic responsibility, defence consciousness and readiness to defend Ukraine.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

  • Leonid Oliinyk , National Defence University of Ukraine

    Doctor of Pedagogical Sciences, Senior Researcher, Head of the Scientific and Methodological Department for Analysis and Forecasting of Educational Activities, Scientific and Methodological Centre for the Organization and Implementation of Educational Activities

References

Борохович І., Коваленко А., Когут І., Лісовий О., Сісецька В., Семенів Є., Сердюк І., Совсун І., Хмельницький В., Шиян О. (2025). Захист України. Інтегрований курс: модельна навчальна програма для 10–11 класів закладів, що забезпечують здобуття повної загальної середньої освіти. Міністерство освіти і науки України. URL: https://mon.gov.ua/static-objects/mon/sites/1/zagalna%20serednya/programy-10-11-klas/2025/np-zakhyst-ukrayiny-modelna-navch-prohrama-intehrovanyy-kurs-11-04-2025.pdf

Верховна Рада України. (2021). Про основи національного спротиву: Закон України від 16.07.2021 № 1702-IX. URL: https://zakon.rada.gov.ua/go/1702-20

Верховна Рада України. (2022). Про основні засади державної політики у сфері утвердження української національної та громадянської ідентичності: Закон України від 13.12.2022 № 2834-IX. URL: https://zakon.rada.gov.ua/go/2834-20

Гершуненко О., Пащенко Д., Примаченко Н. (2022). Ресурси освітнього середовища ліцею для формування громадянської активності учнівської молоді. Молодь і ринок, 2(200), 23–28. https://doi.org/10.24919/2308-4634.2022.255993

Єргідзей К. В. (2021). Педагогічне моделювання військово-професійної орієнтації ліцеїстів закладів спеціалізованої середньої освіти військового профілю: дис. … канд. пед. наук. Київ.

Інститут модернізації змісту освіти. (2024). Модельній навчальній програмі «Захист України. Інтегрований курс» надано гриф «Рекомендовано Міністерством освіти і науки України». URL: https://imzo.gov.ua/2024/08/19/model-niy-navchal-niy-prohrami-zakhyst-ukrainy-intehrovanyy-kurs-nadano-hryf-rekomendovano-ministerstvom-osvity-i-nauky-ukrainy/

Кабінет Міністрів України. (2023). Про схвалення Стратегії утвердження української національної та громадянської ідентичності на період до 2030 року та затвердження операційного плану заходів з її реалізації у 2023–2025 роках: постанова від 15.12.2023 № 1322. URL: https://zakon.rada.gov.ua/go/1322-2023-%D0%BF

Кабінет Міністрів України. (2024). Про затвердження Порядку проведення початкової загальновійськової підготовки: постанова від 05.12.2024 № 1393. URL: https://zakon.rada.gov.ua/go/1393-2024-%D0%BF

Канішевська Л. (2025). Стратегічні напрями військово-патріотичного виховання старшокласників в умовах воєнного стану. Education: Modern Discourses, 8, 121–130. https://doi.org/10.37472/2617-3107-2025-8-11

Коломоєць Г. А. (2019). Організаційно-педагогічні умови патріотичного виховання старших підлітків у процесі військово-спортивних ігор. Науковий часопис НПУ імені М. П. Драгоманова. Серія 15, 10(118), 163–167.

Коломоєць Г. А. (2021). Патріотичне виховання старших підлітків у процесі військово-спортивних ігор: дис. … канд. пед. наук: 13.00.07. Київ.

Магілін О. В. (2025). Формування громадянсько-патріотичної позиції учнів ліцеїв з посиленою військово-фізичною підготовкою як елемент неперервної освіти особистості. Освіта дорослих: світові тенденції, українські реалії та перспективи: зб. матеріалів IV Міжнар. наук.-практ. конф. Харків, 40–44.

Магілін О. (2026). Критерії сформованості громадянсько-патріотичної позиції учнів ліцеїв з посиленою військово-фізичною підготовкою. Перспективи та інновації науки, 3(61), 898–908. https://doi.org/10.52058/2786-4952-2026-3(61)-898-908

Міністерство освіти і науки України. (2022). Про деякі питання національно-патріотичного виховання в закладах освіти України та визнання таким, що втратив чинність, наказу Міністерства освіти і науки України від 16.06.2015 № 641: наказ від 06.06.2022 № 527. URL: https://zakon.rada.gov.ua/go/v0527729-22

Міністерство у справах ветеранів України. (n.d.). У новому проєкті Мінветеранів та Міноборони перші 26 ветеранів війни пройшли навчання і викладатимуть початкову військову підготовку в школах. URL: https://mva.gov.ua/news/u-novomu-proyekti-minveteraniv-ta-minoboroni-pershi-26-veteraniv-vijni-projshli-navchannya-i-vikladatimut-pochatkovu-vijskovu-pidgotovku-v-shkolah

Мотика С. (2018). Модель виховання патріотизму учнівської молоді в умовах військового ліцею. Військова освіта, 1(37), 219–227. https://doi.org/10.33099/2617-1783/2018-1/219-227

Мотика С., Олійник Л. (2017). Зміст виховання патріотизму учнівської молоді в умовах військового ліцею. Військова освіта, 2, 161–169. https://doi.org/10.33099/2617-1783/2017-2/161-169

Олійник Л. (2023). Концептуальна основа виховання патріотизму молоді в умовах повномасштабного російського вторгнення. Освіта дорослих: теорія, досвід, перспективи, 24(2), 100–110. https://doi.org/10.35387/od.2(24).2023.100-110

Ратинська І. О. (2018). Формування професійної компетентності майбутніх операторів з обробки інформації та програмного забезпечення в процесі вивчення економічних дисциплін: автореф. дис. … канд. пед. наук: 13.00.04. Рівне.

Стасюк В. В., Олійник Л. В., Мотика С. М. (2015). Виховання патріотизму української молоді: від козацьких традицій до сьогодення. Науковий вісник Миколаївського національного університету імені В. О. Сухомлинського. Серія: Педагогічні науки, 2(49), 167–171.

Published

2026-04-15

Issue

Section

Статті

How to Cite

Oliinyk , L. (2026). THE EDUCATIONAL ENVIRONMENT OF A LYCEUM WITH ENHANCED MILITARY AND PHYSICAL TRAINING AS A FACTOR IN FORMING THE CIVIC AND PATRIOTIC POSITION OF LYCEUM STUDENTS UNDER THE CONDITIONS OF THE RUSSIAN-UKRAINIAN WAR . Teorіja Ta Metodika Navchannja Ta Vihovannja, 60, 291-306. https://doi.org/10.34142/23128046.2026.60.21

Similar Articles

21-27 of 27

You may also start an advanced similarity search for this article.